تاثیر روزه بر بیماری های گوارشی – تاثیر روزهداری در ماه رمضان بر بیماریهای گوارشی؛ چرا برخی علائم بهتر و برخی بدتر میشوند؟
روزهداری در ماه رمضان نوعی رژیم فستینگ متناوب محسوب میشود که با تغییر زمان و الگوی غذا خوردن، خواب و مصرف داروها همراه است.
این تغییرات میتوانند اثرات متفاوتی بر دستگاه گوارش داشته باشند. بسیاری از بیماران در این ماه احساس بهبود علائم دارند، در حالی که در برخی دیگر علائم تشدید میشود. درک علت این تفاوتها به بیماران کمک میکند تا روزهداری ایمنتر و سالمتری داشته باشند.
چرا در برخی افراد علائم گوارشی بهتر میشود؟
۱. کاهش تحریک مداوم دستگاه گوارش
در طول سال، معده و روده تقریباً بهطور مداوم در معرض غذا، نوشیدنی و تنقلات هستند. در روزهداری، فاصله طولانی بین وعدهها باعث میشود:
- ترشح اسید معده منظمتر شود
- فرصت ترمیم مخاط معده و روده فراهم شود
- حرکات طبیعی روده (Migrating motor complex) بهتر انجام شود
این مسئله بهویژه در بیماران مبتلا به سندرم روده تحریکپذیر (IBS) و برخی انواع دیسپپسی عملکردی میتواند باعث کاهش نفخ، درد و احساس سنگینی شود.
۲. بهبود متابولیسم و کاهش التهاب
روزهداری باعث:
- کاهش وزن
- کاهش چربی احشایی
- بهبود مقاومت به انسولین
- کاهش التهاب سیستمیک
میشود. از آنجا که بسیاری از بیماریهای گوارشی مانند کبد چرب غیرالکلی با سندرم متابولیک مرتبط هستند، این تغییرات میتوانند موجب بهبود عملکرد کبد و کاهش آنزیمهای کبدی شوند.
۳. اثر بر میکروبیوم روده
مطالعات نشان دادهاند که روزهداری میتواند:
- تنوع باکتریهای مفید روده را افزایش دهد
- تولید اسیدهای چرب کوتاهزنجیر (مثل بوتیرات) را بیشتر کند
این تغییرات اثر ضدالتهابی دارند و ممکن است در برخی بیماران مبتلا به بیماریهای عملکردی یا التهابی روده مفید باشند.
۴. کاهش استرس و تنظیم سبک زندگی
در ماه رمضان، بسیاری از افراد:
- خواب منظمتر
- مصرف کمتر فستفود
- کاهش سیگار و الکل
را تجربه میکنند. این عوامل خود میتوانند علائم گوارشی را کاهش دهند.
چرا در برخی افراد علائم بدتر میشود؟
۱. تغییر ناگهانی الگوی غذا خوردن
یکی از مهمترین دلایل تشدید علائم، نه خود روزه بلکه نوع تغذیه در افطار و سحر است. مصرف:
- حجم زیاد غذا در افطار
- غذاهای چرب و سرخشده
- نوشیدنیهای شیرین
- کافئین زیاد
باعث افزایش اسید معده، رفلاکس، نفخ و سوءهاضمه میشود.
۲. رفلاکس معده و مری (GERD)
افطار سنگین و دراز کشیدن سریع پس از آن، فشار داخل شکم را افزایش میدهد و رفلاکس را تشدید میکند. علاوه بر این:
- کاهش بزاق در طول روز
- گرسنگی طولانی
میتواند مخاط مری را حساستر کند.
۳. کمآبی بدن
کمبود مصرف مایعات میتواند:
- یبوست را تشدید کند
- حرکات روده را کند نماید
- سردرد و ضعف ایجاد کند
در بیماران سالمند یا مبتلا به بیماریهای مزمن این موضوع اهمیت بیشتری دارد.
۴. اختلال در مصرف داروها
بسیاری از بیماران داروهای خود را بهطور نامنظم یا در زمان نامناسب مصرف میکنند. این مسئله در بیماریهایی مانند:
- زخم معده
- رفلاکس
- بیماریهای التهابی روده
میتواند باعث عود بیماری شود.
۵. شرایط خاص بیماری
در برخی بیماران روزهداری میتواند خطرناک باشد، از جمله:
-
- بیماری التهابی فعال روده
-
- زخم فعال معده
-
- سیروز پیشرفته
-
- سالمندان و افراد ضعیف
-
- بیماران با تأخیر تخلیه معده
این افراد باید حتماً قبل از روزه با پزشک مشورت کنند.
نتیجهگیری
روزهداری در ماه رمضان بهخودی خود برای بسیاری از افراد سالم و حتی برخی بیماران گوارشی بیخطر است و در مواردی میتواند فواید متابولیک و گوارشی داشته باشد. با این حال، اثر نهایی آن بیشتر به نوع تغذیه، مصرف دارو، میزان آب و شرایط بیماری فرد بستگی دارد.
در واقع، میتوان گفت:
اگر اصول تغذیهای و پزشکی رعایت شود، روزهداری میتواند برای بسیاری از بیماران مفید باشد؛ اما در صورت تغذیه نامناسب و عدم تنظیم داروها، احتمال تشدید علائم وجود دارد.
به همین دلیل توصیه میشود بیماران مبتلا به بیماریهای گوارشی پیش از شروع ماه رمضان با پزشک متخصص مشورت کنند تا برنامهای ایمن و متناسب با شرایط خود داشته باشند.
تاثیر روزهداری بر بیماریهای شایع گوارشی
در ادامه، اثر روزهداری در ماه رمضان بر مهمترین بیماریهای گوارشی بهصورت جداگانه و با توضیح علتها بیان شده است. توجه داشته باشید که پاسخ بدن افراد به روزه متفاوت است و این موارد بهصورت کلی مطرح میشوند.
تاثیر روزه بر ریفلاکس معده و مری (GERD)
در بسیاری از بیماران مبتلا به رفلاکس، روزهداری میتواند هم باعث بهبود و هم تشدید علائم شود.
در برخی افراد، کاهش دفعات غذا خوردن و پرهیز از ریزهخواری موجب کاهش تحریک معده و ترشح اسید میشود و علائم کاهش مییابد. اما در مقابل، در کسانی که در افطار حجم زیادی غذا مصرف میکنند یا بلافاصله پس از غذا دراز میکشند، رفلاکس معمولاً بدتر میشود. غذاهای چرب، سرخشده، قهوه، شکلات و نوشابه نیز عامل مهم تشدید علائم هستند.
بهطور کلی، اگر تغذیه در افطار سبک و تدریجی باشد، بسیاری از بیماران رفلاکسی روزه را بهتر تحمل میکنند.
تاثیر روزه بر بیماران با زخم معده و دوازدهه
در گذشته تصور میشد روزهداری بهطور قطعی باعث تشدید زخم میشود، اما مطالعات جدید نشان دادهاند که در بیماران پایدار و تحت درمان، روزهداری اغلب بیخطر است.
با این حال، در بیماران دارای زخم فعال، گرسنگی طولانی ممکن است باعث تحریک مخاط معده شود. همچنین مصرف نامنظم داروهای مهارکننده اسید میتواند خطر عود علائم را افزایش دهد.
در نتیجه، بیمارانی که زخم فعال دارند یا اخیراً خونریزی گوارشی داشتهاند، باید از روزهداری خودداری کنند یا با نظر پزشک اقدام نمایند.
تاثیر روزه بر بیماران با سوءهاضمه (Dyspepsia)
در بیماران مبتلا به سوءهاضمه عملکردی، روزهداری در برخی موارد موجب بهبود میشود. دلیل آن، کاهش بار گوارشی، کاهش نفخ و تنظیم حرکات معده است.
اما در افرادی که اضطراب بالا، تغذیه نامنظم یا وعدههای حجیم دارند، علائم ممکن است تشدید شود. بنابراین کیفیت تغذیه در این بیماران نقش کلیدی دارد.
تاثیر روزه بر بیماران با سندرم روده تحریکپذیر (IBS)
بسیاری از بیماران IBS در ماه رمضان بهبود علائم را گزارش میکنند. کاهش مصرف غذاهای محرک، تنظیم وعدهها و کاهش استرس از مهمترین دلایل این موضوع هستند.
از طرف دیگر، کمآبی بدن، مصرف غذاهای پرچرب یا پرادویه و اختلال خواب میتواند باعث تشدید نفخ، یبوست یا اسهال شود.
بهطور کلی، بیماران IBS در صورت رعایت رژیم مناسب، روزهداری را بهخوبی تحمل میکنند.
تاثیر روزه بر بیماران با یبوست
یبوست یکی از شایعترین مشکلات در ماه رمضان است. علت اصلی آن کاهش مصرف آب، کاهش فیبر و تغییر ریتم روده است.
مصرف ناکافی مایعات، سبزیجات و میوهها و همچنین کمتحرکی در این ماه میتواند حرکات روده را کند کند. بنابراین نوشیدن آب کافی در فاصله افطار تا سحر و مصرف فیبر نقش مهمی در پیشگیری دارد.
تاثیر روزه بر بیماریهای التهابی روده (IBD)
در بیماران مبتلا به کولیت اولسراتیو و بیماری کرون، اثر روزه به وضعیت بیماری بستگی دارد. در بیماران با بیماری خاموش (remission)، روزهداری معمولاً ایمن است و حتی ممکن است با کاهش التهاب سیستمیک همراه باشد.
اما در بیماری فعال، کمآبی، کاهش تغذیه و مصرف نامنظم داروها میتواند موجب تشدید علائم و عود بیماری شود. بنابراین این بیماران باید حتماً قبل از روزه با پزشک خود مشورت کنند.
تاثیر روزه بر بیماری کبد چرب غیرالکلی (NAFLD)
یکی از بیماریهایی که بیشترین سود را از روزهداری میبرد، کبد چرب است. کاهش وزن، بهبود مقاومت به انسولین و کاهش چربی احشایی از مهمترین مکانیسمها هستند.
مطالعات نشان دادهاند که روزهداری میتواند باعث کاهش آنزیمهای کبدی و بهبود شاخصهای متابولیک شود. البته اگر در افطار پرخوری یا مصرف غذاهای چرب زیاد باشد، این اثرات کاهش مییابد.
تاثیر روزه بر بیماریهای کیسه صفرا
روزهداری طولانی میتواند باعث کاهش تخلیه کیسه صفرا شود، اما وعدههای غذایی در افطار و سحر معمولاً این مسئله را جبران میکنند. در برخی افراد مستعد، تغییر الگوی تغذیه ممکن است موجب درد صفراوی شود.
با این حال، در اکثر افراد سالم، روزهداری خطر قابل توجهی ایجاد نمیکند.
تاثیر روزه بر بیماران مبتلا به سیروز کبدی
در بیماران با سیروز جبرانشده، روزهداری در بسیاری از موارد قابل تحمل است، اما باید با احتیاط انجام شود. در سیروز پیشرفته، خطر کمآبی، افت قند خون و اختلال الکترولیت وجود دارد و روزهداری معمولاً توصیه نمیشود.
تاثیر روزه بر سرطانهای دستگاه گوارش
در بیماران مبتلا به سرطانهای گوارشی، تحمل روزه به وضعیت تغذیه، درمانها و مرحله بیماری بستگی دارد. در بیماران دچار کاهش وزن یا تحت شیمیدرمانی، روزهداری میتواند خطر سوءتغذیه را افزایش دهد و معمولاً توصیه نمیشود.
جمعبندی نهایی با دکتر مهربان :
روزهداری در ماه رمضان میتواند برای بسیاری از بیماران گوارشی مفید باشد، اما نتیجه نهایی بیشتر از خود روزه، به شیوه تغذیه، میزان مصرف آب، تنظیم داروها و وضعیت بیماری بستگی دارد. در افراد سالم یا بیماران پایدار، رعایت اصول ساده تغذیهای میتواند باعث کاهش علائم و حتی بهبود وضعیت متابولیک شود. در مقابل، در بیماران پرخطر یا دارای بیماری فعال، روزهداری بدون مشورت پزشکی ممکن است باعث تشدید بیماری گردد.
بنابراین بهترین رویکرد، تصمیمگیری فردی و مشاوره با پزشک متخصص است تا هر بیمار بتواند با اطمینان و آگاهی در مورد روزهداری اقدام کند.
برای نوشتن دیدگاه باید وارد بشوید.